Trwająca debata nad wprowadzeniem do polskiego prawa instytucji pozasądowego rozwiązania małżeństwa dotyczy już nie tyle zasadności tego rozwiązania, ile jego szczegółowych warunków i zakresu. Projekt przygotowany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Rodzinnego przewiduje możliwość tzw. rozwodów administracyjnych, których udzielałby kierownik Urzędu Stanu Cywilnego. Rozwiązanie to nie spotkało się jednak z pełną akceptacją, szczególnie ze strony notariuszy, którzy od lat postulowali poszerzenie swoich kompetencji o prowadzenie spraw rozwodowych bez orzekania o winie.
Obecnie notariusze są już uprawnieni do prowadzenia szeregu czynności z zakresu prawa rodzinnego, takich jak sporządzanie umów majątkowych małżeńskich, umów o podział majątku, umów alimentacyjnych czy testamentów. W ich ocenie rozwód pozasądowy przeprowadzany przed notariuszem dawałby możliwość jednoczesnego uregulowania kwestii majątkowych i alimentacyjnych, co mogłoby ograniczyć przyszłe spory.
Ograniczenia w procedurze pozasądowego rozwodu
Zgodnie z projektem rozwód w USC byłby możliwy jedynie w sytuacji, gdy:
- małżeństwo trwało co najmniej rok,
- pomiędzy stronami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia,
- małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci.
Notariusze wskazują jednak, że katalog przesłanek negatywnych powinien zostać rozszerzony. Szczególną uwagę zwrócono na przypadki, gdy małżonkowie wspólnie sprawują pieczę zastępczą nad dzieckiem – wówczas to sąd, a nie organ administracyjny, powinien rozstrzygać o dalszej opiece.
Podnoszone są również wątpliwości dotyczące rozwodów małżeństw posiadających dorosłe dzieci całkowicie ubezwłasnowolnione. W takich sytuacjach, zdaniem ekspertów, należałoby wprowadzić szczególny tryb weryfikacji, który zagwarantowałby odpowiednią ochronę osób wymagających stałej opieki.
Ochrona słabszego małżonka i obowiązek informacyjny
Kolejną istotną kwestią jest zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony małżonka znajdującego się w słabszej sytuacji – zarówno ekonomicznej, jak i osobistej. Projekt zakłada obowiązek informacyjny po stronie kierownika USC, który przed przyjęciem oświadczeń rozwodowych miałby pouczyć strony o skutkach rozwodu, możliwościach uzyskania pomocy w kryzysie oraz przepisach dotyczących rozwiązania małżeństwa.
Notariusze zwracają jednak uwagę, że pouczenia te będą miały charakter jednolity i schematyczny, co może okazać się niewystarczające w indywidualnych, często skomplikowanych sprawach. Dla porównania – notariusz ma obowiązek dostosować swoje wyjaśnienia do konkretnej sytuacji stron, dopytać o ich stan rodzinny i majątkowy oraz upewnić się, że rozumieją one konsekwencje dokonywanej czynności. Taka praktyka – zdaniem notariuszy – lepiej realizuje zasadę ochrony interesów obywateli.
Podsumowanie
Wprowadzenie możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa z pewnością przyczyni się do odciążenia sądów i usprawnienia postępowań rozwodowych. Niezbędne jest jednak dokładne określenie przesłanek, które powinny wyłączać tę procedurę, zwłaszcza w sytuacjach wymagających szczególnej ochrony, jak sprawowanie pieczy zastępczej czy opieka nad dziećmi ubezwłasnowolnionymi. Równie ważne pozostaje zapewnienie rzetelnego poinformowania stron o skutkach rozwodu, co ma kluczowe znaczenie dla ochrony interesów słabszego małżonka.
Kancelaria Adwokacka Adwokat Radosław Krakowiak
ul. Świętego Leonarda 1/28
25-311 Kielce
Tel. 535 866 000
krakowiak.radoslaw@gmail.com